FILM NEDELJE: MAJOR BAUK (1951)

 

Major Bauk – Prvi korak jugoslovenskog filma u mit i borbu

„Major Bauk“ (1951) predstavlja istorijsku prekretnicu: prvi dugometražni igrani film iz Bosne i Hercegovine, nastao u okviru jugoslovenske kinematografije. Režirao ga je Nikola Popović, uz scenario Branka Ćopića, jednog od najznačajnijih pisaca posleratne Jugoslavije.

Legenda kao narativ

Film prati život siromašnog dečaka Miloša Bauka, koji odrasta kroz glad, nasilje i društvene nepravde, da bi izrastao u simbol borbe i otpora tokom Drugog svetskog rata. Njegovo detinjstvo obeleženo je štrajkovima, sukobima s policijom i borbom za pravdu. Tokom rata, Bauk postaje partizanski junak i legenda – čak i posle smrti, neprijatelji se boje njegovog "duha". Tako se u filmu gradi mit, ne samo o čoveku, već o ideji otpora koja se ne može ubiti.

Stil, kamera, emocija

Režija Nikole Popovića, školovanog u evropskim umetničkim krugovima, kombinuje klasičnu filmsku naraciju sa modernističkim, ekspresionističkim izrazom. Mračne scene, dinamične kompozicije i suptilna igra svetlosti i senke čine da film zadrži pažnju i danas, iako je crno-beli.

Uloge nose glumci kao što su Bogdan Kuzet (mladi Miloš), Marijan Lovrić (odrasli Bauk), Carka Jovanović (majka) i Vjekoslav Afrić (učitelj). Njihove interpretacije doprinose snažnoj emotivnoj podlozi priče, koja balansira između lične tragedije i kolektivnog mita.

Kino kao hronika i pesma

„Major Bauk“ nije samo partizanski film — to je filmska poema o borbi potlačenih. Prikazuje klasnu nepravdu, surovost okupacije i vrednosti koje su oblikovale tadašnju društvenu svest: prkos, hrabrost i odricanje. Sve to kroz lepe, spore kadrove, koje današnji gledalac može doživeti kao staromodne, ali nikako dosadne — ako im priđe sa poštovanjem prema vremenu i poruci.

Značaj za danas

Iako je snimljen u vreme kada je film bio i umetnost i sredstvo ideološke edukacije, „Major Bauk“ uspeva da prevaziđe propagandu i postane umetnički iskaz. Danas može delovati patetično, ali njegov značaj je višeslojan: kulturološki, istorijski i kinematografski.

Za one koji žele da razumeju korene domaće filmske umetnosti, „Major Bauk“ je neizostavno poglavlje. Ne samo zato što je bio prvi, već zato što je otvorio vrata mnogim temama koje su obeležile jugoslovenski film: mit o junaku, tragedija pojedinca, snaga naroda.